Zasady etyczne

Acta Scientiarum Polonorum Formatio Circumiectus jest recenzowanym czasopismem naukowym. Autorzy, redaktorzy i recenzenci są zobowiązani do przestrzegania zasad rzetelności naukowej, przejrzystości procesu publikacyjnego oraz odpowiedzialności za publikowane treści.
Zasady etyczne czasopisma opierają się na aktualnych zaleceniach Committee on Publication Ethics (COPE) oraz zasadach przedstawionych w dokumencie Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing.

1. Obowiązki autorów

1.1. Autorstwo i wkład autorów
Autorami publikacji są osoby, które wniosły rzeczywisty i istotny wkład w powstanie pracy, w szczególności w opracowanie jej koncepcji, przeprowadzenie badań, analizę lub interpretację wyników, przygotowanie tekstu albo jego istotną rewizję naukową.
Wszyscy wymienieni w artykule autorzy powinni znać i zaakceptować ostateczną wersję manuskryptu przekazywaną do czasopisma, wyrazić zgodę na jego zgłoszenie oraz zaakceptować kolejność autorów i informacje dotyczące ich wkładu w powstanie publikacji.
Autor korespondencyjny odpowiada za kontakt z Redakcją i za przekazywanie współautorom informacji dotyczących procesu wydawniczego.
Przy zgłaszaniu manuskryptu autorzy deklarują wkład poszczególnych osób w jego powstanie.
Osoby, które uczestniczyły w realizacji badań lub przygotowaniu publikacji, lecz ich wkład nie uzasadnia współautorstwa, mogą zostać wymienione w podziękowaniach, za ich zgodą.
Ghostwriting, guest authorship i honorary authorship są przejawami nierzetelności naukowej. Niedopuszczalne jest zarówno pomijanie osób, które wniosły istotny wkład w powstanie publikacji, jak i wskazywanie jako autorów osób, których udział nie uzasadnia autorstwa.
Zmiana listy autorów lub kolejności autorów po zgłoszeniu manuskryptu wymaga uzasadnienia oraz zgody wszystkich zainteresowanych autorów, w tym osoby dodawanej lub usuwanej z listy autorów. Redakcja nie rozstrzyga sporów dotyczących autorstwa, które wymagają ustalenia okoliczności wykraczających poza dokumentację procesu wydawniczego. W takich przypadkach może zwrócić się o wyjaśnienie sprawy do właściwej instytucji.
1.2. Oryginalność, plagiat i publikacje wielokrotne
Do czasopisma można zgłaszać wyłącznie prace oryginalne, które nie zostały wcześniej opublikowane w całości ani w istotnej części i nie są jednocześnie rozpatrywane przez inne czasopismo.
Plagiat, nieujawnione ponowne wykorzystanie własnych wcześniej opublikowanych treści, powielanie publikacji, nieuzasadnione dzielenie wyników jednego badania na wiele publikacji, fabrykowanie lub fałszowanie danych oraz manipulowanie cytowaniami są niedopuszczalne.
Wykorzystanie cudzych tekstów, danych, rycin, tabel, map, fotografii, koncepcji lub innych materiałów wymaga prawidłowego wskazania źródła oraz, jeżeli jest to wymagane, uzyskania zgody właściciela praw.
Autorzy są zobowiązani do cytowania publikacji mających istotne znaczenie dla koncepcji badań, zastosowanych metod, interpretacji wyników lub prowadzonej dyskusji. Dobór cytowanego piśmiennictwa powinien wynikać z jego znaczenia merytorycznego dla pracy.
Niedopuszczalne jest zgłoszenie jako nowego, oryginalnego artykułu przekładu wcześniej opublikowanej pracy bez ujawnienia pierwotnej publikacji i bez spełnienia wymogów prawnych związanych z ponownym wykorzystaniem treści.
Wcześniejsze udostępnienie manuskryptu w repozytorium preprintów nie jest traktowane jako publikacja wykluczająca jego zgłoszenie do czasopisma, pod warunkiem ujawnienia tego faktu Redakcji. Rozprawy doktorskie, prace dyplomowe i streszczenia konferencyjne nie są uznawane za wcześniejszą publikację, o ile ich związek ze zgłaszaną pracą zostanie ujawniony.
1.3. Rzetelność raportowania badań i integralność danych
Autorzy są zobowiązani przedstawić metody, wyniki i ograniczenia badań w sposób dokładny, rzetelny i umożliwiający ich ocenę naukową.
Dane nie mogą być fabrykowane, fałszowane, pomijane ani selektywnie przedstawiane w sposób prowadzący do zniekształcenia wyników lub ich interpretacji.
Niedopuszczalne jest modyfikowanie fotografii, obrazów, wykresów lub innych materiałów wizualnych w sposób zmieniający ich znaczenie naukowe lub mogący wprowadzać odbiorcę w błąd. Dopuszczalne przekształcenia techniczne nie mogą zmieniać informacji wynikającej z materiału źródłowego.
Redakcja może poprosić autorów o przedstawienie danych źródłowych, dokumentacji badawczej, oryginalnych materiałów wizualnych lub innych materiałów niezbędnych do oceny rzetelności pracy, także po jej publikacji. Autorzy powinni przechowywać dane przez okres odpowiedni do charakteru badań oraz zgodnie z obowiązującymi wymaganiami prawnymi, etycznymi i instytucjonalnymi.
Przy zgłaszaniu manuskryptu autorzy zamieszczają oświadczenie dotyczące dostępności danych, określające, gdzie i na jakich zasadach można uzyskać dostęp do danych stanowiących podstawę przedstawionych wyników. Jeżeli dane nie mogą zostać udostępnione, należy podać przyczynę ograniczenia dostępu. Przyczyną ograniczenia dostępu może być w szczególności ochrona danych osobowych, zobowiązanie wobec właściciela danych lub konieczność ochrony dokładnej lokalizacji gatunków wrażliwych.
1.4. Finansowanie i konflikt interesów
Autorzy są zobowiązani ujawnić wszystkie źródła finansowania badań oraz (jeżeli dotyczy) podać numery projektów lub grantów. Jeśli podmiot finansujący uczestniczył w projektowaniu badania, gromadzeniu lub analizie danych, przygotowaniu manuskryptu albo decyzji o jego zgłoszeniu, autorzy powinni wskazać jego rolę.
Autorzy powinni ujawnić wszelkie finansowe i niefinansowe konflikty interesów, które mogą wpływać lub mogą być postrzegane jako wpływające na sposób prowadzenia badań, interpretację wyników lub treść publikacji.
Jeżeli konflikt interesów nie występuje, autorzy powinni jednoznacznie to zadeklarować.
1.5. Zgody etyczne i pozwolenia badawcze
Badania muszą być prowadzone zgodnie z obowiązującym prawem, zasadami etycznymi oraz wymaganiami właściwych instytucji.
Jeżeli charakter badań wymaga zgody komisji etycznej lub innego właściwego organu, autorzy są zobowiązani podać informację o uzyskanej zgodzie wraz z jej numerem, jeżeli został nadany.
Dotyczy to w szczególności badań z udziałem ludzi lub zwierząt, badań wymagających zgody instytucjonalnej, pozwoleń na pobór prób, prowadzenie badań na gatunkach chronionych lub na obszarach objętych ochroną oraz innych badań podlegających szczególnym regulacjom.
Jeżeli publikacja zawiera dane, fotografie lub inne materiały wymagające zgody osoby, której dotyczą, autorzy odpowiadają za uzyskanie odpowiedniej zgody przed przekazaniem pracy do czasopisma.
Autorzy ponoszą odpowiedzialność za prawidłowość i kompletność informacji dotyczących wymaganych zgód i pozwoleń.
1.6. Wykorzystanie generatywnej sztucznej inteligencji i narzędzi wykorzystujących AI
Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych autorem lub współautorem artykułu może być wyłącznie człowiek. Narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji nie posiadają osobowości prawnej, nie mogą być wskazywane jako autorzy ani współautorzy publikacji, ponieważ nie ponoszą odpowiedzialności za jej treść.
Autorzy pozostają w pełni odpowiedzialni za dokładność, oryginalność, rzetelność, sposób wykorzystania źródeł oraz zgodność z prawem całej zgłoszonej pracy, również wtedy, gdy podczas jej przygotowania korzystali z narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję.
Istotne wykorzystanie generatywnej sztucznej inteligencji przy przygotowaniu manuskryptu musi zostać ujawnione. Informacja powinna wskazywać wykorzystane narzędzie oraz cel jego zastosowania.
Korzystanie z narzędzi wyłącznie do podstawowej korekty ortograficznej, gramatycznej lub językowej nie wymaga odrębnej deklaracji, o ile narzędzie nie tworzy nowych treści merytorycznych.
Autorzy są zobowiązani samodzielnie zweryfikować treści, dane, cytowania, informacje bibliograficzne i inne materiały wygenerowane lub zaproponowane przez narzędzia wykorzystujące sztuczną inteligencję. Niedopuszczalne jest powoływanie się na źródła, których autorzy nie zweryfikowali.
Jeżeli sztuczna inteligencja lub metody uczenia maszynowego stanowią element metodologii badania, ich zastosowanie należy opisać w części dotyczącej materiału i metod w stopniu umożliwiającym ocenę zastosowanej procedury.
Niedopuszczalne jest wykorzystywanie narzędzi AI do fabrykowania, fałszowania lub nieujawnionego modyfikowania danych, wyników, źródeł, obrazów lub innych materiałów stanowiących podstawę wniosków naukowych.
1.7. Materiały chronione prawem autorskim
Autorzy odpowiadają za uzyskanie wszystkich wymaganych zgód na wykorzystanie materiałów objętych prawami autorskimi, w tym danych, rycin, tabel, map i fotografii pochodzących z innych źródeł.
Źródło każdego materiału pochodzącego od osoby trzeciej musi zostać prawidłowo wskazane.
Autorzy odpowiadają za posiadanie praw lub zgód pozwalających na wykorzystanie przekazywanych materiałów w publikacji.
1.8. Błędy ujawnione po publikacji
Jeżeli autor stwierdzi istotny błąd lub nieścisłość w opublikowanej pracy, powinien niezwłocznie poinformować Redakcję i współpracować przy ustaleniu sposobu skorygowania publikacji.
Obowiązek ten dotyczy również sytuacji, w których po publikacji pojawią się informacje mogące podważać wiarygodność części wyników lub wniosków przedstawionych w artykule.
1.9. Rzetelność procesu recenzowania
Jeżeli czasopismo umożliwia autorom proponowanie recenzentów, decyzja o ich wyborze należy wyłącznie do Redakcji. Autorzy nie mogą proponować osób pozostających z nimi w konflikcie interesów ani podawać nieprawdziwych danych kontaktowych.
Niedopuszczalne są próby manipulowania procesem recenzowania, w tym tworzenie fałszywych profili recenzentów, układy wzajemnego recenzowania lub cytowania, a także korzystanie z usług podmiotów oferujących autorstwo, gotowe manuskrypty, dane lub ingerencję w proces recenzji.

2. Obowiązki redakcji

2.1. Decyzje redakcyjne i bezstronność
Decyzje dotyczące manuskryptów są podejmowane na podstawie ich oryginalności, jakości naukowej, rzetelności metodologicznej, znaczenia przedstawionych wyników oraz zgodności z zakresem tematycznym czasopisma.
Na decyzje redakcyjne nie mogą wpływać pochodzenie, narodowość, przynależność etniczna, płeć, rasa, wyznanie, poglądy polityczne ani inne cechy autora niezwiązane z oceną naukową pracy.
Ostateczną decyzję o przyjęciu, skierowaniu do poprawy lub odrzuceniu manuskryptu podejmuje Redaktor Naczelny lub upoważniony przez niego redaktor prowadzący, z uwzględnieniem opinii recenzentów oraz, jeżeli jest to potrzebne, po konsultacji z innymi członkami zespołu redakcyjnego.
Opinia recenzentów ma charakter doradczy. Odpowiedzialność za decyzję dotyczącą publikacji pozostaje po stronie Redakcji.
Merytoryczne decyzje redakcyjne są podejmowane niezależnie od interesów organizacyjnych, finansowych i promocyjnych Wydawcy, sponsorów lub innych podmiotów.
2.2. Dobór recenzentów i przebieg recenzji
Redakcja zapewnia właściwy dobór recenzentów i bezstronny przebieg procesu recenzowania.
Artykuły naukowe zakwalifikowane do recenzji są oceniane przez co najmniej dwóch niezależnych ekspertów posiadających kompetencje w zakresie tematyki pracy.
Czasopismo stosuje recenzowanie z zachowaniem podwójnej anonimowości: autorzy nie znają tożsamości recenzentów, a recenzenci nie otrzymują informacji umożliwiających identyfikację autorów.
Przy doborze recenzentów Redakcja bierze pod uwagę możliwość wystąpienia konfliktu interesów, w szczególności wynikającego ze wspólnej afiliacji, niedawnej lub bliskiej współpracy naukowej, zależności zawodowej, relacji osobistych albo interesów finansowych. Redakcja podejmuje uzasadnione działania w celu weryfikacji tożsamości recenzentów i przeciwdziałania manipulowaniu procesem recenzowania.
2.3. Manuskrypty osób związanych z czasopismem
Manuskrypty zgłoszone przez Redaktora Naczelnego, członków Redakcji, rady naukowej lub inne osoby bezpośrednio związane z czasopismem są prowadzone przez niezależnego redaktora, który nie pozostaje w konflikcie interesów z autorem. Autor nie uczestniczy w doborze recenzentów ani w podejmowaniu decyzji dotyczącej własnej pracy.
2.4. Poufność i konflikty interesów
Informacje dotyczące zgłoszonych manuskryptów są poufne i mogą być udostępniane wyłącznie osobom uczestniczącym w procesie redakcyjnym, recenzyjnym lub wydawniczym.
Nieopublikowane treści, dane ani koncepcje zawarte w manuskrypcie nie mogą być wykorzystywane przez redaktorów ani recenzentów do własnych celów bez zgody autora.
Redaktor powinien wyłączyć się z prowadzenia manuskryptu, jeżeli istnieje konflikt interesów mogący podważyć jego bezstronność. W takim przypadku prowadzenie pracy należy powierzyć innemu członkowi zespołu redakcyjnego, który nie pozostaje w konflikcie interesów.
Poufne treści manuskryptów, recenzji i korespondencji redakcyjnej nie mogą być przekazywane do publicznie dostępnych narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji ani do innych usług, które nie zapewniają odpowiedniej ochrony poufności i danych.
Redaktor nie może powierzać narzędziom generatywnej sztucznej inteligencji oceny naukowej manuskryptu ani podejmowania lub rekomendowania decyzji dotyczącej publikacji.
2.5. Podejrzenia nierzetelności naukowej
Redakcja rozpatruje zgłoszenia dotyczące plagiatu, fabrykowania lub fałszowania danych, manipulowania obrazami lub cytowaniami, nieprawidłowości związanych z autorstwem, publikacji wielokrotnych oraz innych form nierzetelności naukowej. Zgłoszenie anonimowe może zostać rozpatrzone, jeżeli zawiera konkretne informacje możliwe do zweryfikowania.
W przypadku uzasadnionych wątpliwości Redakcja może zwrócić się do autorów o wyjaśnienia, przedstawienie danych źródłowych lub innej dokumentacji niezbędnej do wyjaśnienia sprawy. Osobie, której sprawa dotyczy, zapewnia się możliwość przedstawienia stanowiska przed podjęciem decyzji.
Jeżeli charakter sprawy tego wymaga, Redakcja może zwrócić się do instytucji zatrudniającej autora, jednostki prowadzącej badania, instytucji finansującej lub innego właściwego podmiotu z prośbą o wyjaśnienie sprawy.
Redakcja nie prowadzi postępowań należących do kompetencji instytucji zatrudniających autorów lub innych właściwych organów, ale podejmuje działania niezbędne do ochrony rzetelności procesu publikacyjnego i wiarygodności opublikowanych treści.
Postępowanie w sprawach dotyczących podejrzenia nierzetelności naukowej prowadzone jest z uwzględnieniem aktualnych wytycznych COPE oraz obowiązujących przepisów.

3. Obowiązki recenzentów

Recenzent wspiera Redakcję w ocenie jakości naukowej manuskryptu i może pomóc autorom w jego udoskonaleniu. Jego opinia ma charakter doradczy.
Osoba, która nie posiada odpowiednich kompetencji do oceny pracy, nie może przygotować recenzji w wymaganym terminie albo znajduje się w konflikcie interesów, powinna niezwłocznie poinformować o tym Redakcję i odmówić wykonania recenzji. Recenzent nie może przekazać wykonania recenzji innej osobie bez uprzedniej zgody Redakcji.
Za konflikt interesów mogą zostać uznane w szczególności: bliska współpraca naukowa z autorem, aktualna wspólna afiliacja, zależność służbowa, bliska relacja osobista, interes finansowy związany z przedmiotem pracy lub inne okoliczności mogące uzasadniać wątpliwości co do bezstronności recenzenta.
Recenzje powinny być obiektywne, rzeczowe i odpowiednio uzasadnione. Krytyka personalna autorów jest niedopuszczalna.
Recenzent powinien oceniać manuskrypt wyłącznie na podstawie jego wartości naukowej i nie może wykorzystywać procesu recenzowania do uzyskania korzyści osobistych, naukowych lub zawodowych.
Recenzowany manuskrypt jest dokumentem poufnym. Nie może być udostępniany osobom trzecim ani omawiany poza procesem recenzowania bez zgody Redakcji. Jeżeli mimo anonimizacji recenzent rozpozna autora i może to wpływać na jego bezstronność, powinien poinformować o tym Redakcję.
Poufne treści manuskryptu i recenzji nie mogą być przekazywane do publicznie dostępnych narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji ani innych usług, które nie zapewniają odpowiedniej ochrony poufności i danych.
Recenzent nie może powierzać narzędziom generatywnej sztucznej inteligencji oceny naukowej manuskryptu ani przygotowania rekomendacji dotyczącej decyzji redakcyjnej. Odpowiada za treść sporządzonej recenzji.
Recenzent powinien zwrócić uwagę na istotne braki w cytowaniu, znaczące podobieństwa do innych publikacji, podejrzenia plagiatu, powielania publikacji lub innych nieprawidłowości i przekazać takie informacje Redakcji.
Sugestie dotyczące uzupełnienia piśmiennictwa powinny wynikać wyłącznie z ich znaczenia merytorycznego dla ocenianej pracy. Recenzent nie powinien wymagać dodawania cytowań własnych publikacji ani prac innych autorów, jeżeli nie jest to merytorycznie uzasadnione.

4. Skargi i odwołania

Autorzy, recenzenci i czytelnicy mogą kierować do Redakcji skargi dotyczące procesu redakcyjnego, recenzowania, zasad etyki publikacyjnej lub treści opublikowanych w czasopiśmie.
Skargi należy kierować na adres Redakcji wskazany w zakładce „Kontakt”. Zgłoszenie powinno zawierać informacje pozwalające na identyfikację sprawy oraz możliwie dokładny opis zastrzeżeń.
Autor może złożyć odwołanie od decyzji redakcyjnej. Odwołanie powinno wskazywać konkretne argumenty naukowe lub proceduralne uzasadniające ponowne rozpatrzenie sprawy. Sam brak zgody z opinią recenzentów lub decyzją Redakcji nie stanowi wystarczającej podstawy odwołania.
Skargi i odwołania są rozpatrywane z zachowaniem bezstronności. Jeżeli jest to możliwe, sprawę ocenia osoba, która nie była bezpośrednio zaangażowana w kwestionowaną decyzję.
Jeżeli skarga dotyczy działania Redaktora Naczelnego lub istnieje konflikt interesów uniemożliwiający jej bezstronne rozpatrzenie przez Redakcję, sprawa jest przekazywana Wydawcy lub osobie przez niego wyznaczonej.
Redakcja może zwrócić się do osoby składającej skargę lub odwołanie o dodatkowe informacje albo dokumenty niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy.
Złożenie odwołania nie powoduje automatycznego uchylenia wcześniejszej decyzji redakcyjnej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy autor otrzymuje informację o podjętej decyzji. Decyzja podjęta po rozpatrzeniu odwołania jest ostateczna.
Skargi dotyczące podejrzenia nierzetelności naukowej są rozpatrywane zgodnie z zasadami opisanymi w niniejszym dokumencie oraz z uwzględnieniem właściwych procedur COPE.

5. Uwagi dotyczące opublikowanych artykułów, korekty i wycofania publikacji

Czytelnicy mogą zgłaszać Redakcji merytoryczne uwagi dotyczące opublikowanych artykułów. Redakcja ocenia ich zasadność i, w zależności od charakteru sprawy, może zwrócić się do autorów o wyjaśnienie lub odpowiedź albo podjąć działania służące skorygowaniu opublikowanej treści.
Jeżeli po publikacji zostanie stwierdzony istotny błąd, który nie podważa zasadniczych wyników i wniosków pracy, Redakcja może opublikować korektę.
Jeżeli wyniki lub wnioski publikacji nie mogą zostać uznane za wiarygodne z powodu poważnych błędów, nierzetelności naukowej lub innych istotnych nieprawidłowości, artykuł może zostać wycofany zgodnie z aktualnymi zaleceniami COPE.
Jeżeli istnieją poważne wątpliwości dotyczące wiarygodności publikacji, lecz sprawa nie została jeszcze ostatecznie wyjaśniona, Redakcja może opublikować zastrzeżenie redakcyjne (Expression of concern).
Informacje o korektach, wycofaniu publikacji i zastrzeżeniach redakcyjnych są publikowane w sposób przejrzysty i trwale powiązany z pierwotną publikacją.
Opublikowanie artykułu nie zamyka możliwości podjęcia działań w przypadku późniejszego ujawnienia istotnych błędów lub naruszeń zasad etyki publikacyjnej.

6. Prawa autorskie i otwarty dostęp

Zasady dotyczące praw autorskich, warunków publikacji oraz otwartego dostępu określają aktualne regulacje czasopisma.
Wszystkie artykuły publikowane w czasopiśmie Acta Sci. Pol. seria Formatio Circumiectus są udostępniane na zasadach otwartego dostępu (licencja Creative Commons CC BY 4.0). Oznacza to, że każdy ma wolny i nieograniczony dostęp do pełnego tekstu wszystkich artykułów opublikowanych w czasopiśmie, każdy ma prawo do ponownego wykorzystania opublikowanych materiałów pod warunkiem powołania się na oryginalną publikację (cytowanie), publikacja w otwartym dostępie jest wspierana przez instytucje autorów lub agencje finansujące badania poprzez uiszczanie opłaty za przygotowanie edytorskie artykułów.
Nie jest wymagana specjalna zgoda na ponowne wykorzystanie całości lub części artykułu opublikowanego w czasopiśmie, w tym ilustracji i tabel. W przypadku artykułów opublikowanych na otwartej licencji Creative Commons CC BY 4.0 każda część artykułu może być ponownie wykorzystana bez zezwolenia, pod warunkiem że oryginalny artykuł jest wyraźnie cytowany.
Autorzy odpowiadają za posiadanie praw oraz zgód niezbędnych do publikacji materiałów pochodzących od osób trzecich.

7. Naruszenie zasad etyki publikacyjnej

Stwierdzenie naruszenia zasad etyki publikacyjnej może, zależnie od charakteru sprawy i etapu procesu wydawniczego, skutkować odrzuceniem manuskryptu, przerwaniem procesu redakcyjnego, opublikowaniem korekty, zastrzeżenia redakcyjnego lub wycofaniem publikacji.
W uzasadnionych przypadkach Redakcja może poinformować o sprawie instytucję zatrudniającą autora, jednostkę prowadzącą badania, instytucję finansującą lub inny właściwy podmiot.
Sposób postępowania jest dostosowywany do charakteru sprawy i prowadzony z uwzględnieniem aktualnych zaleceń Committee on Publication Ethics (COPE).